Rafael Ferdinand van der Vaart werd op 11 februari 1983 in Heemskerk geboren. Voordat hij overstapte naar de jeugdopleiding van
Ajax, voetbalde hij bij De Kennemers, een kleine club in Beverwijk. Hij kwam al snel hogerop en speelde op 19 april 2000 zijn eerste wedstrijd in het eerste van Ajax, uit tegen FC Den Bosch. Het volgende seizoen veroverde hij een basisplaats: toen speelde hij 27 competitiewedstrijden, waarin hij zeven doelpunten maakte.
Op 6 oktober 2001, toen hij nog maar 18 was, maakte hij zijn debuut in het
Nederlands elftal. Hij viel in tijdens de tweede helft van de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Andorra. Maar de kansen van Oranje op deelname aan het WK waren al verkeken en dus moest Rafael twee jaar wachten tot hij op een officieel toernooi kon uitkomen voor zijn land.
Talent van het jaar
Door een blessure miste hij in 2001/02 de aanloop naar het succesvolle Eredivisie-seizoen van Ajax en het winnen van de beker ten koste van FC Utrecht. Ondanks dat werd hij uitgeroepen Talent van het jaar in de Eredivisie. Het volgende seizoen, toen hij weer helemaal fit was, maakte hij tijdens een uitwedstrijd tegen Lyon een belangrijk doelpunt in de Champions League, waardoor Ajax doorging naar de knockout-fase. In de competitie maakte Rafael intussen maar liefst 18 doelpunten in 21 Eredivisie-wedstrijden. In 2003/04 speelde hij opnieuw een belangrijke rol. Ook dat seizoen werd Ajax kampioen.
Inmiddels was Rafael uitgegroeid tot een van de sterspelers van Ajax en een van de populairste voetballers van Nederland. En dankzij zijn relatie met de populaire actrice
Sylvie Meis kwam hij nog meer in de belangstelling te staan. In 2003 werd Rafael uitgeroepen tot Europees talent van het jaar en Sylvie tot meest sexy vrouw van Nederland. Het stel trouwde in 2005 en het jaar daarop kregen ze hun eerste kind, een zoon die ze Damián noemden.
Tekende bij Hamburger SV
Inmiddels trok Rafael met zijn spel de aandacht van diverse Europese topclubs. Hij was al eens in verband gebracht met AC Milan, maar in de zomer van 2005 tekende hij bij het Duitse
Hamburger SV. Tijdens zijn eerste seizoen in de Bundesliga speelde hij een belangrijke rol bij de kwalificatie van zijn ploeg voor de Champions League. En hoewel hij een deel van het seizoen moest missen vanwege een blessure, maakte hij toch negen doelpunten.
Daarnaast was het grotendeels aan Rafael te danken dat HSV zo goed presteerde in uitwedstrijden; in de vier eerste uitwedstrijden van de club kwam hij keer op keer tot scoren. Sterker nog, tijdens zijn eerste anderhalve seizoen bij de Duitse club verloor HSV geen enkele uitwedstrijd als Rafael speelde.
WK 2006
Het lag in de lijn der verwachting dat Rafael een belangrijke rol zou spelen in de selectie van Marco van Basten voor het WK 2006, maar helaas raakte hij in de aanloop naar het toernooi opnieuw geblesseerd, zodat zijn rol in Duitsland beperkt bleef.
In 2006/07 beleefde Hamburger SV een moeilijk seizoen en ondanks drie doelpunten van Rafael in de groepsfase van de Champions League werd de club al snel uitgeschakeld. Ook in de Bundesliga moest HSV enkele maanden genoegen nemen met een plaats in de onderste helft van het klassement. Maar na de komst van Rafaels landgenoot Huub Stevens als trainer krabbelde Hamburg op. De club eindigde het seizoen op een respectabele zevende plaats en plaatste zich voor de Intertoto Cup, die vervolgens werd gewonnen.
In de zomer van 2007 toonde de Spaanse topclub Valencia interesse in Rafael, die zelf Spaans bloed heeft. Maar de Duitsers wilden geen afstand doen van hun spelmaker, wiens contract in de AOL Arena loopt tot 2010. Rafael bleef dus waar hij was. In de eerste wedstrijd van het seizoen 2007/08 liet Rafael tegen Bayer Leverkusen nog eens zien wat hij waard was. Toen zijn ploeg een strafschop kreeg, liep hij naar de stip en maakte koelbloedig het winnende doelpunt. Sindsdien is Rafael een drijvende kracht achter een sterk Hamburger SV, dat dapper meedoet in de strijd om het kampioenschap van de Bundesliga.
Rafael is al in actie gekomen op een EK en een WK, maar tot nu toe heeft hij nog niet optimaal kunnen laten zien wat hij waard is op grote internationale toernooien. Naar verwachting zal hij tijdens de eindronde van Euro 2008 in Oostenrijk/Zwitserland volop kunnen schitteren.